Sądowy nokaut dla władz Trzebini. Prawie 4 mln złotych kary do zapłaty. Kto jest winny?

Blisko 4 miliona złotych  tyle gmina Trzebinia musi zapłacić tytułem odszkodowania firmie Kompostech z Nowego Sącza i kosztów sądowych. To efekt wieloletniego sporu wokół planów budowy kompostowni na terenach poprzemysłowych dawnej KWK Siersza. Prawomocna decyzja Sądu Apelacyjnego uderza w budżet samorządu, wywołując dyskusję o odpowiedzialności urzędniczej. 

Kto odpowie za ten problem?

Początki tej kosztownej dla gminy sprawy sięgają października 2014 roku. Wówczas, pod koniec kadencji burmistrza Stanisława Szczurka, zwołano nadzwyczajną sesję, na której uchwalono Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego dla obszaru przy ul. Grunwaldzkiej. Plan ten wprost umożliwiał prowadzenie gospodarki odpadami na terenach poprzemysłowych po kopalni.

Korzystając z zapisów nowego prawa, 12 grudnia 2014 roku firma Kompostech nabyła nieruchomość na tym terenie za około 290 tysięcy złotych. Przedsiębiorstwo, które prowadzi już Regionalną Instalację Kompostowania Odpadów w Nowym Sączu, miało w planach stworzenie podobnego obiektu w Trzebini. W lutym 2015 roku firma poszerzyła swoje zasoby, nabywając za 755 tys. zł prawo wieczystego użytkowania części sąsiednich terenów, by móc w pełni realizować inwestycję.

Plany inwestora szybko spotkały się ze stanowczym sprzeciwem mieszkańców, w tym rad osiedli Siersza, Krze i Górka. Ludzie obawiali się uciążliwego sąsiedztwa i smrodu. W grudniu 2014 i styczniu 2015 roku do rady trafiła petycja z ponad 700 podpisami przeciwko budowie kompostowni. Nacisk społeczny był na tyle silny, że groził poważnym kryzysem wizerunkowym, a nawet próbą odwołania władz w przypadku pozwolenia na budowę kompostowni. 

Pod presją mieszkańców, 27 listopada 2015 roku zwołano sesję Rady Miasta, na której procedowano przystąpienie do zmiany planu zagospodarowania obszaru przy ul. Grunwaldzkiej. Radni zostali jednak wprost ostrzeżeni o konsekwencjach. Naczelnik Wydziału Architektury i Urbanistyki, Ewa Jaśko, jasno poinformowała, że uniemożliwienie firmie korzystania z nieruchomości zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem otwiera drogę do roszczeń odszkodowawczych. Radny Wojciech Hajduk dopytywał wręcz o gotową analizę skutków finansowych takiej zmiany. Z kolei radca prawny Marek Świtalski przypomniał o przepisach kodeksu cywilnego, stanowiących, że kto wyrządził szkodę, jest zobowiązany do jej naprawienia.

Mimo tych ostrzeżeń przeważył strach przed niezadowoleniem społecznym. Radny Marek Harwes tłumaczył, że intencją radnych nie jest blokowanie przedsiębiorczości, a jedynie niedopuszczenie do uciążliwej działalności. Podobne zdanie wyrażał Tadeusz Adamczak, który na tym terenie wolałby widzieć ośrodek rehabilitacyjny , oraz Tomasz Lizończyk, obawiający się zwożenia śmieci z całej Polski. Głos rozsądku próbował zachować Stefan Adamczyk, sugerując, by nie zamykać terenów całkowicie dla inwestorów. Ostatecznie, przeważającą większością 18 głosów przy 3 wstrzymujących się, radni zagłosowali za przystąpieniem do zmian, które ostatecznie sfinalizowano w lipcu 2017 roku, wykreślając możliwość składowania odpadów.

Firma Kompostech nie zamierzała rezygnować ze swoich praw. W październiku 2017 roku zaproponowała gminie wykupienie działki za blisko 2,5 mln zł biorąc pod uwagę rosnące koszty i utracone korzyści. Gmina na tę propozycję nie przystała. Dysponowała własną kontrwyceną, uważając żądania spółki za zawyżone. W efekcie, w maju 2018 roku, sprawa trafiła do sądu.

30 września 2022 roku zapadł wyrok pierwszej instancji w Sądzie Okręgowym gmina miała wykupić działkę za 1 mln 186 tys. zł plus odsetki liczone od kwietnia 2018 r.. Samorząd postanowił jednak brnąć w spór dalej, opierając się na własnym operacie szacunkowym opiewającym na 815 tys. zł. W grudniu 2022 roku złożono apelację.

Decyzja ta okazała się fatalna w skutkach. Kilka dni temu Sąd Apelacyjny wydał ostateczny wyrok że gmina została zobowiązana do wykupu nieruchomości za 1 858 077 zł wraz z odsetkami od kwietnia 2018 r. Do tego doszły potężne koszty sądowe, w tym opłaty za reprezentację prawną firmy. Łączny rachunek wyniósł niemal 3,5 miliona złotych.

Burmistrz Okoczuk tłumaczy.

Burmistrz Jarosław Okoczuk, pełniący funkcję od 2018 roku, tłumaczy, że samorząd padł ofiarą decyzji swoich poprzedników i histerii medialnej. – Jako Gmina musimy zapłacić ok. 3,5 mln złotych, a w zamian otrzymamy działkę, która na dzisiaj jest niesprzedawalna. To efekt najpierw uchwalenia planu (…) w 2014 roku, a potem dokonanych zmian (…), które uniemożliwiły działalność przedsiębiorcy – informuje burmistrz Okoczuk na platformie fb. Podkreśla przy tym, że zablokowanie legalnie działającej firmy bez merytorycznych przesłanek było błędem.

Burmistrz Okoczuk twierdzi, że ponad 3,5 miliona złotych planowano przeznaczyć w tym półroczu na rozpoczęcie budowy nowego bloku komunalnego z przystępnym czynszem. Teraz te pieniądze, wygospodarowane m.in. z oszczędności na przetargach, muszą zostać przekazane przedsiębiorcy.

Część radnych uważa jednak, że sprawa mieszkań to jedynie zasłona dymna. Zwracają uwagę, że konkretnego planu budowy bloków nigdy oficjalnie im nie przedstawiono, a temat mieszkań powracał jedynie w kontekście przedwyborczych obietnic. Pojawiają się nawet nieoficjalne głosy, że gmina mogła celowo zwlekać z inwestycjami komunalnymi, by nie robić konkurencji prywatnym deweloperom.

Kto faktycznie ponosi winę? 

Głośno komentowana jest rola samego burmistrza Jarosława Okoczuka. Choć stery objął w 2018 roku, wcześniej  z nadania ówczesnego burmistrza, śp. Adama Adamczyka pełnił funkcję pierwszego zastępcy. Radni twierdzą, że musiał być w pełni świadomy skali problemu. Wojciech Hajduk przypomina jednak, że Okoczuk odpowiadał wówczas w gminie głównie za oświatę i nie uczestniczył bezpośrednio w tym procesie decyzyjnym.

Kolejne pytania dotyczą strategii prawnej. Dlaczego ówczesny radca prawny, Rafał Wentrys, uważał, że czas działa na korzyść gminy? Dlaczego nie szukano polubownego rozwiązania i nie zdecydowano się na zapłatę odszkodowania od razu po zmianie planu w 2017 r., co zminimalizowałoby koszty? Wreszcie dlaczego w 2022 roku zdecydowano się na apelację, skoro pozycja samorządu była z góry skazana na porażkę?

Na te pytania, jak również na to, czy były próby ugody z prezesem spółki Kompostech, Robertem Borkiem, odpowiedzieć ma czwartkowa sesja nadzwyczajna. Jak przypominają Krystyna Harańczyk czy Grzegorz Żuradzki, decyzje z 2015 i 2017 roku były wymuszone autentycznym strachem mieszkańców. Z drugiej strony obnażyły całkowity brak dalekowzroczności i nadzoru administracyjnego w tym niewykorzystanie prawa pierwokupu przez gminę, jako że był to teren Skarbu Państwa.